Of het nu gaat om financiële zorgen, eenzaamheid of andere problemen, de meeste mensen wachten te lang met het vragen om hulp. Ze generen zich voor hun situatie. Ineke Antuma ziet wat schaamte met mensen doet. Vertrouwen opbouwen is cruciaal.
De nood in de regio is groot, weet Ineke Antuma, diaken in de Fonteinkerk in het Friese Buitenpost en bestuurslid van Stichting Present de Wâlden. Voor Present doet ze nooit tevergeefs een beroep op haar kerk: “Het is een kerk van doeners”. Zelf is ze een geboren regelaar, ze houdt ervan om mensen met elkaar te verbinden.
Verborgen
Ze realiseert zich ook: veel nood zie je niet, of het nu gaat om armoede of om eenzaamheid. “De gemeente Achtkarspelen, waar Buitenpost bij hoort, is een van de armste gemeenten van Nederland. Er is ook weinig werkgelegenheid, veel jonge en hoger opgeleide mensen trekken weg. Mede daardoor is ook de eenzaamheid groot, vooral bij ouderen die alleen zijn of van wie de kinderen op afstand wonen. Er is veel verborgen armoede. Friezen hebben over het algemeen de mentaliteit: daar praten we niet over.”
Maar meestal vragen mensen niet zomaar om hulp. “Door schaamte én door trots”, zegt ze. “Friezen praten niet over hun problemen. Vaak komt de vraag bij ons terecht via een hulpverlener, bijvoorbeeld iemand van de thuiszorg. Dan is het belangrijk dat we eerst vertrouwen opbouwen, zodat we samen verder kunnen in die situatie.”
“Mensen die te lang gewacht hebben, verontschuldigen zich vaak eerst”, weet ze inmiddels dankzij het werk voor Present. “Hun situatie is bijvoorbeeld uit de hand gelopen doordat ze te lang geen aandacht aan de tuin hebben besteed of geen spullen naar de stort hebben gebracht. Bij Present leer je dat je geen oordeel uitspreekt over een situatie, bijvoorbeeld over rommel. En ook dat je vertrouwelijk omgaat met wat je ziet en hoort.”
Open ogen
Een belangrijke vraag is volgens Ineke: hoe zorg je dat je met mensen in contact komt en op tijd weet wat er aan de hand is? “De relatie met de hulpvrager is wezenlijk. Hoe komt die in beeld en hoe krijg je die persoon over de drempel heen? Je moet het vertrouwen krijgen om samen verder te gaan.”
Om vertrouwen te krijgen, moet er eerst een relatie ontstaan. “Natuurlijk vraag je bij mensen die je niet of nauwelijks kent niet zomaar naar hun problemen, maar je kunt wel proberen te bouwen aan een relatie met mensen. Als je 37 jaar in een dorp woont, dan kén je mensen. Het voordeel is dat je ze overal tegenkomt: op straat, in de winkel. Dan kun je gewoon vragen: ‘Hoe gaat het met je?’ Je ziet al snel hoe mensen daarop reageren.”
Natuurlijk is de situatie in een stad anders dan in een dorp, maar ook daar geldt: “Ga naar buiten, hou je ogen open, vraag aan mensen hoe het gaat. Probeer de relatie met mensen te onderhouden.” Ze vertelt over een ontmoeting met een vrouw waar ze namens de kerk ooit een kerstpakket had gebracht. “Ze had een bedrijfje aan huis, maar kreeg gezondheidsproblemen, dus haar inkomsten vielen weg. De eerste keer dat ik haar sprak, vroeg ik alleen naar haar gezondheid. Maar toen ik haar latere weer trof, durfde ik wel te vragen: red je het financieel? Zij vertrouwde mij, die relatie heb je nodig om zo’n vraag te kunnen stellen.”
Naast iemand gaan zitten, dat is het belangrijkste om vertrouwen te krijgen. Als er een hulpvraag binnenkomt bij de diaconie, kijken ze daarom altijd eerst wie het beste contact kan opnemen.
Regie
Alles wat ze doet voor mensen om haar heen, doet ze ook in afhankelijkheid. Ze heeft in haar leven namelijk al diverse keren ervaren dat het leven soms anders loopt dan je plant, ook voor een spin-in-het-web zoals zij. “Wat in Spreuken 16:9 staat, triggert mij: ‘Een mens stippelt zijn weg uit, de Heer bepaalt de richting die hij gaat.’ De Heer houdt de regie. Dat geeft mij ook rust. Ik voel me gestuurd door God: ga zo de straat maar weer op, ga zo het leven maar weer in. Dan doe je op een dag iets heel anders dan wat je aan het begin van de dag van plan was. En dan merk je: het was toch heel goed.”
